News
~ 854 słowa | ~ 6 412 znaków | Czas czytania: 4 minuty
Kiedy pogarda kieruje mową nienawiści: Rola treści stereotypów
Mowa nienawiści (hate speech, HS) to forma agresji słownej obejmująca obelgi oraz wypowiedzi podżegające do nienawiści lub przemocy wobec osób bądź grup, ze względu ich orientację seksualną, religię, pochodzenie czy inne cechy. Niektóre grupy doświadczają mowy nienawiści w Internecie zdecydowanie częściej niż inne. Wciąż jednak nie jest jasne, dlaczego tak się dzieje i co motywuje ludzi do tworzenia nienawistnych treści. Problem ten był przedmiotem badania skarbnika PSPS, dr Wiktora Sorala, Macieja Bieńkowskiego oraz członka zwyczajnego PSPS, dr hab. Michała Bilewicza z Uniwersytetu Warszawskiego.
Wiktor Soral 
Maciej Bieńkowski
Michał Bilewicz
WPROWADZENIE | Zgodnie z modelem treści stereotypów ludzie postrzegają grupy inne niż własna w dwóch kluczowych wymiarach: zimno–ciepło oraz niekompetencja–kompetencja. Od tego, jak kształtuje się stereotyp danej grupy, zależy sposób, w jaki jest ona traktowana. Przykładowo, członkowie grup postrzeganych jako zimne doświadczają częściej aktywnej krzywdy — są obrażani, zastraszani lub atakowani. Z kolei osoby należące do grup postrzeganych jako niekompetentne spotykają się głównie z krzywdą pasywną — są unikane, pomijane lub wykluczane. Ponieważ mowa nienawiści obejmuje bezpośrednie ataki werbalne i językową degradację, zgodnie z tym modelem można by się spodziewać, że będzie ona kierowana przede wszystkim wobec grup postrzeganych jako pozbawione ciepła, lecz niekoniecznie jako niekompetentne. Jednocześnie jednak wyniki badań pokazują, że mowa nienawiści jest często kierowana wobec grup o niskim statusie, spostrzeganych jako pozbawione kompetencji, i to właśnie wobec takich grup najczęściej deklarowana jest pogarda. Znaczenie treści stereotypów oraz rolę pogardy w przewidywaniu użycia mowy nienawiści wobec konkretnych grup analizowali w swoim badaniu dr Wiktor Soral, Maciej Bieńkowski i dr hab. Michał Bilewicz.
HIPOTEZY | Badacze zakładali, że mowa nienawiści będzie częściej kierowana wobec grup postrzeganych jako pozbawione kompetencji niż wobec tych pozbawionych ciepła. Ponadto oczekiwano, iż pogarda pośredniczy w zależności między percepcją kompetencji a używaniem mowy nienawiści.
METODA | Badanie przeprowadzono w Niemczech (N = 1 042), Wielkiej Brytanii (N = 1 007) oraz Polsce (N = 1 086) wśród osób niedeklarujących przynależności do etnicznych grup mniejszościowych. Osoby badane odpowiadały na pytania dotyczące stereotypów, emocji oraz skłonności do używania mowy nienawiści wobec największej grupy imigranckiej w danym kraju (w Niemczech – Turcy, w Wielkiej Brytanii – Polacy, w Polsce – Ukraińcy), a także wobec Żydów i beneficjentów świadczeń socjalnych. Dla każdej z badanych grup oceniano treść jej stereotypów, poziom pogardy wobec niej oraz częstotliwość używania wobec niej mowy nienawiści. W analizie motywacji do używania mowy nienawiści i pośredniczącej roli pogardy grupy analizowano łącznie.
Stereotypy dotyczące kompetencji grupy – mierzono za pomocą dwóch pytań autorstwa Cuddy i in. (2007), np. Czy ludzie tacy jak Ty uważają, że Żydzi są kompetentni/zdolni?
Stereotypy dotyczące ciepła grupy – także oceniono dwoma pytaniami Cuddy i in. (2007),
np. Czy ludzie tacy jak Ty uważają, że Ukraińcy są ciepli/przyjaźni?Pogarda wobec grupy – odczuwana pogardę wobec wskazanej grupy oceniano pytaniem: W jakim stopniu ludzie tacy jak Ty odczuwają wobec beneficjentów świadczeń socjalnych następującą emocję: pogarda?
Deklarowane użycie mowy nienawiści – osoby badane zapoznawały się z trzema przykładami nowy nienawiści kierowanej do każdej z badanych grup, a następnie odpowiadały na pytania dotyczące ich własnego użycia mowy nienawiści wobec wymienionej grupy, np. Czy często piszesz lub mówisz w podobny sposób o Polakach?
WYNIKI | Stereotypy dotyczące grup a mowa nienawiści. Zgodnie z przewidywaniami, na poziomie grupowym to przede wszystkim postrzegana kompetencja, a nie ciepło, wiązała się z większym ryzykiem kierowania mowy nienawiści wobec danej grupy. Rysunek 1 przedstawia relacje pomiędzy treścią stereotypów a natężeniem mowy nienawiści kierowanej wobec poszczególnych grup. Im większe koło na rysunku, tym wyższe natężenie mowy nienawiści – wartość 0 oznacza średni poziom w całej próbie badawczej, natomiast wartości dodatnie i ujemne wskazują odpowiednio wynik powyżej lub poniżej tej średniej.
Rysunek 1. Stereotypy dotyczące kompetencja i ciepła grup a użycie mowy nienawiści.
Osoby z grup imigranckich były postrzegane neutralnie we wszystkich badanych krajach. Żydzi byli postrzegani najbardziej pozytywnie wśród wszystkich grup na obu wymiarach w Niemczech i w Wielkiej Brytanii. W Polsce byli oni postrzegani jako kompetentni, lecz raczej chłodni. Natomiast spośród wszystkich grup to beneficjenci świadczeń socjalnych byli postrzegani najbardziej negatywnie na obu wymiarach w Niemczech i w Wielkiej Brytanii, podczas gdy w Polsce ich postrzeganie było nieco mniej negatywne. W polskiej próbie beneficjenci świadczeń socjalnych byli postrzegani jako mało kompetentni, lecz neutralni pod względem ciepła.
Pośrednicząca rola pogardy w relacji między stereotypami a mową nienawiści. Uczestnicy i uczestniczki, którzy podzielali stereotypy dotyczące niskiej kompetencji, a także niskiego ciepła badanych grup, deklarowali silniejsze uczucia pogardy wobec tych grup oraz częstsze używanie wobec nich mowy nienawiści (Rysunek 2). Zgodnie z oczekiwaniami postrzegana kompetencja grupy w większym stopniu niż jej ciepło wiązała się z poziomem odczuwanej pogardy. Pośrednio poprzez pogardę, zarówno postrzegana kompetencja jak i ciepło grupy były powiązane z częstszym deklarowanym używaniem mowy nienawiści wobec tych grup. Jednocześnie efekt pośredni stereotypów dotyczących kompetencji na deklarowane użycie mowy nienawiści był silniejszy niż efekt pośredni stereotypów dotyczących ciepła.
Rysunek 2. Relacja między treścią stereotypów i poziomem pogardy wobec badanych grup a użyciem mowy nienawiści.
PODSUMOWANIE | Przedstawione badanie wskazało, że grupy postrzegane jako mniej kompetentne, a w mniejszym stopniu mniej ciepłe, częściej doświadczają mowy nienawiści. W przeciwieństwie do założeń modelu treści stereotypów, który zakłada, że niska kompetencja prowadzi do pogardy tylko w połączeniu z niskim ciepłem, wyniki wskazują, że sama percepcja niskiej kompetencji wiąże się z większą pogardą i częstszym używaniem mowy nienawiści.
Ponadto posiadanie pogardliwego stereotypu wobec danej grupy, związanego z postrzeganiem jej jako mało kompetentnej, może przewidywać używanie wobec niej mowy nienawiści. Wyniki te są zgodne z koncepcją pogardy jako emocji związanej z brakiem szacunku oraz postrzeganiem innych jako gorszych.
Zdjęcie deagreez z Adobe Stock
Views: 38