News
~ 1 280 słów | ~ 8 685 znaków | Czas czytania: 6 minut
Niemoralni, ale kompetentni? Oszustwa i molestowanie w akademii
Oszustwa i molestowanie seksualne wciąż są obecne w środowisku akademickim.
Mimo podejmowanych działań strukturalnych kluczowe znaczenie dla ograniczania tych zjawisk ma sposób ich postrzegania przez społeczność akademicką. Analizy tych ocen w swoich badaniach podjęli się Katarzyna Miazek (członkini juniorska PSPS), dr Konrad Bocian (członek zwyczajny PSPS) oraz
dr Katarzyna Myślińska-Szarek z Uniwersytetu SWPS.
Katarzyna Miazek
Kondrad Bocian
Katarzyna Myślińska-Szarek
WPROWADZENIE | Co jakiś czas świat akademicki obiegają doniesienia o badaczach fałszujących dane swoich badań, nierzadko przez wiele lat. Środowisko akademickie mierzy się jednak nie tylko z oszustwami badawczymi, lecz także z przypadkami molestowania seksualnego. Choć liczba skarg w tym zakresie zmienia się na przestrzeni lat, powszechnie wiadomo, że wiele takich zdarzeń nie jest zgłaszanych. Mimo istnienia procedur mających przeciwdziałać oszustwom i molestowaniu seksualnemu oraz karać ich sprawców, nie zawsze są one skutecznie egzekwowane. Może to wynikać ze sposobu, w jaki zachowania te wpływają na postrzeganie moralności i kompetencji sprawców.
W swoich badaniach Katarzyna Miazek, dr Konrad Bocian oraz dr Katarzyna Myślińska Szarek odwołali się do Modelu Prymatu Moralności, zgodnie z którym oceny innych osób opierają się przede wszystkim na ich moralności i kompetencjach. Moralność kształtuje skłonność do zbliżania się lub unikania danej osoby, natomiast zdolność wyrządzania krzywdy bywa paradoksalnie wiązana z wyższą kompetencją. Istotnym czynnikiem tych ocen pozostaje również płeć — statystyki wskazują na przewagę kobiet wśród ofiar oraz mężczyzn wśród sprawców przemocy seksualnej, przy jednoczesnej tendencji do faworyzowania moralnego osób podobnych do siebie.
HIPOTEZY | Przewidywano, że molestowanie seksualne będzie oceniane jako bardziej niemoralne i szkodliwe niż oszustwa. Zakładano również, że kobiety i mężczyźni będą się różnić w ocenach moralnych sprawców molestowania seksualnego. Autorzy przypuszczali ponadto, że sprawcy molestowania mogą być postrzegani jako kompetentni mimo niemoralnego zachowania, szczególnie w kontekście akademickim. Dodatkowo oczekiwano, że kary wymierzane sprawcom molestowania seksualnego będą surowsze niż te stosowane wobec osób dopuszczających się oszustw.
EKSPERYMENT 1 | Badanie przeprowadzono wśród mieszkańców Wielkiej Brytanii (N = 769). Osoby badane czytały fikcyjny artykuł prasowy o znanym biznesmenie lub naukowcu — Gregorym Inmie, który rzekomo sfałszował dane w celu uzyskania grantu badawczego albo dopuścił się molestowania kobiet. Sprawca zaprzeczał zarzutom, a dochodzenie było w toku. Następnie uczestników poproszono o ocenę moralnego charakteru sprawcy, jego kompetencji oraz o wskazanie odpowiedniej kary za jego działania.
Ocena charakteru moralnego – mierzono za pomocą 5 pozycji zaadaptowanych z narzędzia autorstwa Abele i in. (2016), np. Gregory Inma jest godny zaufania.
Ocena kompetencji – mierzono za pomocą 5 pozycji również zaadaptowanych z narzędzia autorstwa Abele i in. (2016), np. Gregory Inma jest inteligentny.
Oceny dotyczące kary – mierzono za pomocą 7 pozycji, np. Gregory Inma powinien zostać zawieszony w pracy.
WYNIKI | Ocena charakteru moralnego. Wbrew hipotezie domniemany sprawca molestowania seksualnego był oceniany jako bardziej moralny niż domniemany oszust. Zgodnie jednak z przewidywaniami, mężczyźni oceniali sprawcę molestowania seksualnego jako bardziej moralnego niż kobiety. W przypadku domniemanego oszusta różnice między ocenami kobiet i mężczyzn nie były istotne.
Ocena kompetencji. Zgodnie z przypuszczeniami domniemany sprawca molestowania seksualnego był oceniany jako bardziej kompetentny niż domniemany oszust. Ponadto, mężczyźni, lecz nie kobiety, postrzegali sprawcę molestowania seksualnego jako bardziej kompetentnego niż oszusta, i to wyłącznie w kontekście akademickim.
Oceny dotyczące kary. W przypadku domniemanego sprawcy molestowania seksualnego mężczyźni domagali się łagodniejszych kar niż kobiety. Nie stwierdzono natomiast różnic między ocenami kobiet i mężczyzn dotyczącymi kary dla domniemanego oszusta.
EKSPERYMENT 2 | Badanie 2 przeprowadzono wśród mieszkańców Stanów Zjednoczonych (N = 1496).
W przeciwieństwie do eksperymentu 1, w którym opisywana osoba była jedynie oskarżona o oszustwo lub molestowanie seksualne, w badaniu 2 wprowadzono dodatkowy warunek jednoznacznie wskazujący na sprawstwo.Osoby badane, podobnie jak wcześniej, czytali fikcyjny artykuł prasowy o Gregorym Inmie, który:
(1) był biznesmenem lub naukowcem,
(2) był podejrzewany o dane zachowanie lub jednoznacznie wskazany jako jego sprawca,
(3) dopuścił się oszustwa lub molestowania seksualnego.
Następnie, analogicznie do eksperymentu 1, mierzono ocenę charakteru moralnego sprawcy, jego kompetencji oraz ocenę odpowiedniej kary. Dodatkowo zmierzono percepcję wyrządzonej krzywdy, aby zweryfikować założenie, że molestowanie seksualne powinno być postrzegane jako bardziej szkodliwe niż oszustwo.
Krzywda – była mierzona za pomocą jednego pytania: Jak bardzo krzywdzące (tj. wiążące się z cierpieniem fizycznym i/lub emocjonalnym) były działania Gregory’ego Inmy?
WYNIKI | Ocena charakteru moralnego. Zgodnie z przypuszczeniami osoba jedynie podejrzana o dany czyn była oceniana jako bardziej moralna niż osoba jednoznacznie uznana za winną. Podobnie jak w badaniu 1, mężczyźni oceniali sprawcę molestowania seksualnego jako bardziej moralnego niż kobiety (zob. Rysunek 1).
Ocena kompetencji. W kontekście akademickim sprawca molestowania seksualnego był oceniany jako bardziej kompetentny niż oszust, co stanowi replikację wyników badania 1. Odmienny wzorzec zaobserwowano jednak w kontekście biznesowym — sprawca molestowania seksualnego był oceniany jako mniej kompetentny niż oszust.
Oceny dotyczące kary. Podobnie jak w badaniu 1, kobiety domagały się surowszych kar dla sprawców molestowania seksualnego niż mężczyźni. Nie stwierdzono natomiast różnic między kobietami i mężczyznami w surowości ocen kary, gdy dotyczyła ona oszustwa. Ponadto gdy sprawca był jedynie oskarżony o molestowanie seksualne, uczestnicy domagali się łagodniejszej kary niż w przypadku oskarżenia o oszustwo. Różnica ta zanikała jednak wtedy, gdy obaj sprawcy byli jednoznacznie uznani za winnych.
Krzywda. Zgodnie z przewidywaniami molestowanie seksualne oceniano jako bardziej szkodliwe niż oszustwo. Niezależnie od rodzaju czynu kobiety oceniały jednak poziom wyrządzonej krzywdy wyżej niż mężczyźni. Dodatkowo molestowanie seksualne było postrzegane jako bardziej krzywdzące w sytuacji, gdy zostało udowodnione, niż gdy było jedynie podejrzewane.
Rysunek 1. Ocena charakteru moralnego w zależności od rodzaju czynu, z uwzględnieniem płci osób badanych.
W kolejnych dwóch badaniach autorzy dążyli do wyjaśnienia, dlaczego sprawcy molestowania seksualnego są odmiennie oceniani przez kobiety i mężczyzn pod względem charakteru moralnego oraz dlaczego różnice te ujawniają się między kontekstem akademickim a biznesowym w ocenach kompetencji.
EKSPERYMENT 3A | Badanie 3a przeprowadzono wśród mieszkańców Stanów Zjednoczonych (N = 906), którzy czytali te same fikcyjne artykuły o Gregorym Inmie co w badaniu 2. Ocena charakteru moralnego była dokonywana za pomocą tej samej miary co w badaniach 1–2. Ponadto mierzono racjonalizację moralną jako potencjalny mechanizm psychologiczny wyjaśniający różnice w ocenach charakteru moralnego.
Racjonalizacja moralna – mierzono za pomocą 5 pozycji zaadaptowanych z narzędzia autorstwa Bhattacharjee i in. (2013), w warunku oszustwa, np. Ludzie nie powinni być obwiniani za kłamanie w raportach grantowych, ponieważ system jest zbyt skomplikowany; w warunku molestowania seksualnego, np. Ludzie nie powinni ponosić odpowiedzialności za molestowanie seksualne, ponieważ normy społeczne są zbyt skomplikowane.
WYNIKI | Ponownie mężczyźni postrzegali sprawcę molestowania seksualnego jako bardziej moralnego niż kobiety. Dodatkowo mężczyźni w większym stopniu niż kobiety stosowali racjonalizację moralną. Mechanizm ten nie wyjaśniał jednak różnic w ocenach charakteru moralnego sprawcy.
EKSPERYMENT 3B | Badanie 3b przeprowadzono wśród mieszkańców Stanów Zjednoczonych (N = 496), którzy ponownie czytali te same fikcyjne artykuły o Gregorym Inmie co w badaniu 2. W badaniu tym osoby badane proszono o ocenę kompetencji mężczyzny opisanego w artykule, przy użyciu tej samej miary co w badaniach 1–2. Uczestnicy odpowiadali również na twierdzenia dotyczące rozdzielania moralności i kompetencji (moral decoupling) jako potencjalnego mechanizmu wyjaśniającego oceny kompetencji.
Rozdzielenie moralne – mierzono za pomocą 3 pozcji zaadaptowanych z narzędzia autorstwa Bhattacharjee i in. (2013), np. Doniesienia o niewłaściwym postępowaniu nie powinny wpływać na naszą ocenę osiągnięć Gregory’ego Inmy.
WYNIKI | Podobnie jak w poprzednich badaniach, w kontekście akademickim sprawca molestowania seksualnego był oceniany jako bardziej kompetentny niż oszust. Co więcej, w tym samym kontekście poziom rozdzielania moralności i kompetencji był wyższy w przypadku sprawcy molestowania seksualnego, natomiast w kontekście biznesowym nie zaobserwowano różnic. Wynik ten może stanowić wyjaśnienie odmiennego postrzegania sprawców molestowania seksualnego i oszustów w obu środowiskach. Efekt ten występował zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, ponieważ ani rodzaj czynu, ani kontekst nie wchodziły w interakcję z płcią uczestników.
PODSUMOWANIE | Przedstawione badania eksperymentalne konsekwentnie pokazują, że mężczyźni oceniają sprawców molestowania seksualnego jako bardziej moralnych i domagają się wobec nich łagodniejszych kar niż kobiety. Jednocześnie wykazano, że racjonalizacja moralna nie wyjaśnia zaobserwowanych różnic międzypłciowych w ocenach charakteru moralnego sprawców molestowania seksualnego.
Ponadto w kontekście akademickim, lecz nie biznesowym, sprawca molestowania seksualnego był oceniany jako bardziej kompetentny niż oszust. Różnica ta wynikała z procesu rozdzielania moralności i kompetencji (moral decoupling), który pozwalał uczestnikom, niezależnie od płci, oddzielać ocenę kompetencji od oceny moralnej sprawcy.
Zdjęcie deagreez z Adobe Stock
Views: 40