News
~ 1 045 słów | ~ 8 036 znaków | Czas czytania: 5 minut
Internetowy kurs przeciwdziałania przemocy: Więcej wiedzy, większa gotowość do reakcji
Mity dotyczące przemocy ze względu na płeć mogą utrudniać udzielanie wsparcia osobom pokrzywdzonym i osłabiać gotowość świadków do reagowania. Czy można skutecznie zmieniać takie przekonania za pomocą internetowych programów edukacyjnych? A może ich skuteczność zależy od przekonań uczestników dotyczących płci? Odpowiedzi na te pytania dostarcza badanie dr Agnieszki Łyś (członkini zwyczajna PSPS; Uniwersytet Gdański), prof. Kamili Bargiel-Matusiewicz (Uniwersytet Warszawski) oraz międzynarodowego zespołu badaczy.
Agnieszka Łyś 
Kamilla Bargiel-Matusiewicz
WPROWADZENIE | Statystyki dotyczące przemocy ze względu na płeć nadal pozostają wysokie. Szacuje się, że na terenie Unii Europejskiej około 33% kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej po ukończeniu 15. roku życia. Temat skali przemocy oraz sposobów jej przeciwdziałania od wielu lat pojawia się zarówno w badaniach naukowych, jak i debacie publicznej. Mimo to problem wciąż wymaga dalszej uwagi, edukacji oraz skutecznych działań profilaktycznych.
Jednym z ważnych obszarów oddziaływań jest ograniczanie akceptacji mitów dotyczących przemocy ze względu na płeć. Badania pokazują, że mity dotyczące gwałtu, takie jak obwinianie ofiary za doznaną przemoc z powodu jej wyglądu czy zachowania, są związane nie tylko z gorszym dobrostanem psychicznym osób pokrzywdzonych, ale również z mniejszym prawdopodobieństwem udzielenia im wsparcia przez osoby postronne. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ świadkowie przemocy mogą odgrywać ważną rolę w jej powstrzymywaniu. Właśnie dlatego drugim istotnym filarem działań zapobiegających przemocy jest interwencja świadka. W sytuacjach, gdy osoba obserwująca zachowania (potencjalnie) przemocowe może wesprzeć zagrożoną osobę lub zapobiec eskalacji zdarzenia, decyzja o podjęciu działania może zależeć od jej przekonań dotyczących przemocy i ról płciowych.
Jednocześnie próby zmiany postaw dotyczących przemocy i ról płciowych nie zawsze przynoszą oczekiwane rezultaty. Przekaz postrzegany jako zbyt natarczywy może wywoływać opór i wzmacniać potrzebę obrony własnych poglądów. Wykazano na przykład, że kontakt z normami promującymi równość płci może prowadzić do nasilonych zachowań o charakterze agresji seksualnej u mężczyzn charakteryzujących się wysokim poziomem wrogiego seksizmu. Wrogi seksizm wiąże się bowiem z negatywnym postrzeganiem kobiet, a osoby osiągające wysokie wyniki w tym zakresie mogą nie uznawać przemocy ze względu na płeć za istotny problem społeczny. W rezultacie przekazy podkreślające wagę tego zjawiska mogą okazać się dla nich mniej skuteczne, a nawet przynieść efekt odwrotny do zamierzonego. Kolejnym czynnikiem mogącym ograniczać skuteczność programów przeciwdziałania przemocy jest esencjalizm płciowy, czyli przekonanie, że kobiety i mężczyźni posiadają naturalne, trwałe i niezmienne cechy wynikające z ich płci. Dotychczasowe badania wskazują, że przekonania te są związane z większą akceptacją mitów dotyczących gwałtu.
Dr Agnieszka Łyś, prof. Kamila Bargiel-Matusiewicz oraz międzynarodowy zespół badaczy postanowili sprawdzić skuteczność internetowego programu przeciwdziałania przemocy ze względu na płeć. Interesowało ich nie tylko to, czy udział w kursie prowadzi do zmniejszenia akceptacji mitów dotyczących przemocy i zwiększenia gotowości do reagowania w roli świadka, ale także to, dla kogo program jest najbardziej skuteczny. W tym celu mierzono między innymi poziom wrogiego seksizmu oraz esencjalizmu płciowego.
HIPOTEZY | Autorki przewidywały, że udział w internetowym kursie będzie wiązał się ze spadkiem akceptacji mitów dotyczących przemocy ze względu na płeć oraz wzrostem poczucia własnej skuteczności w reagowaniu na takie sytuacje. Zakładano również, że skuteczność programu może zależeć od poziomu esencjalizmu płciowego oraz wrogiego seksizmu uczestników i uczestniczek.
METODA | W badaniu uwzględniono 67 studentek i studentów z pięciu europejskich uniwersytetów, którzy ukończyli internetowy kurs przeciwdziałania przemocy ze względu na płeć oraz wzięli udział we wszystkich etapach pomiaru. Kurs łączył treści edukacyjne dotyczące przemocy ze względu na płeć i związanych z nią mitów z elementami podejścia skoncentrowanego na interwencji świadka. Uczestnicy i uczestniczki bodpowiadali na pytania kwestionariuszowe trzykrotnie: przed rozpoczęciem kursu, bezpośrednio po jego zakończeniu oraz trzy miesiące później.
Akceptacja mitów dotyczących przemocy ze względu na płeć – mierzona za pomocą 54 twierdzeń odnoszących się do różnych aspektów przemocy ze względu na płeć, np. Kobiety, które twierdzą, że były molestowane seksualnie, zwykle wyolbrzymiają swoje doświadczenia.
Wrogi seksizm – oceniany za pomocą 3 twierdzeń zaadaptowanych z Glick i Fiske (1996), np. Wielu kobietom sprawia frajdę, gdy drażnią mężczyzn udając, że są dostępne seksualnie, a następnie odrzucając męskie zaloty.
Esencjalizm płciowy – mierzony 6 twierdzeniami zaadaptowanych z Skewes i in. (2018), np. Różnice między kobietami a mężczyznami są przede wszystkim uwarunkowane biologicznie.
Poczucie skuteczności w roli świadka – mierzone za pomocą 5 scenariuszy opisujących potencjalne sytuacje wymagające interwencji, w których osoby badane oceniały swoją pewność podjęcia działania (Banyard, 2008), np. Zrobienie czegoś, aby pomóc osobie nietrzeźwej, którą podczas imprezy grupa osób prowadzi na górę do sypialni.
WYNIKI | Zgodnie z przewidywaniami, po ukończeniu kursu osoby badane w mniejszym stopniu akceptowały mity dotyczące przemocy ze względu na płeć i deklarowały większą pewność, że zareagowałyby w roli świadka takiej sytuacji. Co więcej, efekty te utrzymywały się również trzy miesiące po zakończeniu programu.
Efekty nie były jednak identyczne dla wszystkich osob badanych. Najwiekszy spadek akceptacji mitów dotyczących przemocy zaobserwowano wśród osób o najwyższym poziomie wrogiego seksizmu, a następnie wśród osób o jego umiarkowanym nasileniu (zob. Rysunek 1). W grupie o niskim poziomie wrogiego seksizmu nie odnotowano istotnych zmian. Warto jednak podkreślić, że już przed rozpoczęciem kursu osoby te charakteryzowały się najniższą akceptacją mitów dotyczących przemocy, pozostawiając niewielką przestrzeń na dalszą poprawę. Podobny wzorzec wyników zaobserwowano w przypadku poczucia skuteczności w roli świadka. Największy wzrost odnotowano w grupie o najwyższym poziomie wrogiego seksizmu, podczas gdy w grupie o najniższym nasileniu seksizmu nie zaobserwowano istotnych zmian.
Rysunek 1. Wpływ kursu na poziom akceptacji mitów dotyczących przemocy ze względu na płeć: moderująca rola seksizmu wrogiego.
Osoby o niskim poziomie esencjalizmu płciowego przejawiały mniejszą akceptację mitów dotyczących przemocy zarówno przed udziałem w kursie, jak i po jego zakończeniu. Jednocześnie udział w kursie wiązał się z spadkiem akceptacji tych mitów wśród osób o wysokim i umiarkowanym poziomie esencjalizmu płciowego (zob. Rysunek 2).
Rysunek 2. Wpływ kursu na poziom akceptacji mitów dotyczących przemocy ze względu na płeć: moderująca rola esencjalizmu płciowego.
PODSUMOWANIE | Wyniki badania wskazują, że internetowy program przeciwdziałania przemocy ze względu na płeć może skutecznie zmniejszać akceptację mitów dotyczących przemocy oraz zwiększać poczucie skuteczności w reagowaniu na takie sytuacje w roli świadka. Co istotne, efekty te utrzymywały się również trzy miesiące po zakończeniu kursu, sugerując, że uzyskane zmiany nie miały jedynie krótkotrwałego charakteru.
Szczególnie interesujące okazały się wyniki dotyczące osób o wyższym poziomie wrogiego seksizmu i esencjalizmu płciowego. Wbrew obawom, że przekonania te mogą ograniczać skuteczność oddziaływań edukacyjnych, właśnie w tych grupach zaobserwowano największy spadek akceptacji mitów dotyczących przemocy. Dodatkowo osoby charakteryzujące się wysokim poziomem wrogiego seksizmu odnotowały największy wzrost poczucia skuteczności w reagowaniu na potencjalne sytuacje przemocy.
Należy jednak pamiętać, że badanie przeprowadzono na niewielkiej grupie studentów i studentek, a oceniane zmienne opierały się na deklaracjach uczestników, a nie na obserwacji rzeczywistych zachowań. Mimo tych ograniczeń rezultaty wskazują na obiecujący potencjał internetowych programów profilaktycznych jako narzędzia wspierającego przeciwdziałanie przemocy ze względu na płeć w środowisku akademickim.
Zdjęcie Lomb z Adobe Stock
Views: 9