News
~ 1 102 słów | ~ 8 516 znaków | Czas czytania: 5 minut
Od szarości do koloru: Gdzie chcemy mieszkać i co to mówi o naszym kapitale kulturowym?
Po szarych blokach, zbudowanych w czasach PRL-u, nadeszła era pastelozy – estetyki wyróżniającej się intensywnie kolorowymi, często wielobarwnymi elewacjami. Dla jednych była to długo oczekiwana próba ożywienia przestrzeni, dla innych dowód na pogarszający się poziom gustu w polskich miastach. Czy rzeczywiście wolimy mieszkać w szarości, w pastelowym bloku, czy może w wersji pośredniej? Czy te preferencje są związane z naszym kapitałem kulturowym? Na te kwestie próbowały odpowiedzieć badania eksperymentalne przeprowadzone przez członka juniorskiego PSPS, Mateusza Strzałkowskiego, oraz członkinię zwyczajną PSPS, prof. Marię Lewicką z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Mateusz Strzałkowski 
Maria Lewicka
WPROWADZENIE | Jeszcze niedawno polskie osiedla były niemal całkowicie szare. Betonowe bloki z czasów PRL-u wypełniały miasta jednolitym, surowym krajobrazem. Po transformacji 1989 roku wiele z tych budynków zyskało nowe, wielobarwne elewacje. Zjawisko pastelozy ma jednak wielu krytyków, wskazujących, że takie elewacje są przejawem kiczu i braku gustu. Krytyka ta doprowadziła do powstania projektów będących przeciwieństwem pastelozy, czyli antypastelozy. W tym podejściu liczba kolorów i wzorów jest ograniczana na rzecz stonowanych barw, zwykle bieli, zgodnie z modernistyczną zasadą umiaru i redukcji ornamentu.
W swoich badaniach eksperymentalnych Mateusz Strzałkowski oraz prof. Maria Lewicka sprawdzali, jakie elewacje podobają nam się najbardziej, w jakich budynkach chcielibyśmy mieszkać oraz czy preferencja dla pastelowych barw w przestrzeni miejskiej wynika z uniwersalnych ludzkich upodobań estetycznych, czy raczej stanowi przejaw „braku gustu” oznaczającego niski kapitał kulturowy. Autorzy porównali dodatkowo oceny ekspertów z dziedziny architektury i urbanistyki oraz osób bez takiego wykształcenia.
HIPOTEZY | Badacze przewidywali, że elewacja szara będzie mniej akceptowana w porównaniu z elewacjami kolorowymi. Założono również, że antypasteloza będzie akceptowana w większym stopniu niż pasteloza. Oczekiwano, że eksperci będą oceniać elewacje pastelowe wyraźnie niżej, a elewacje antypastelowe wyżej niż osoby niezwiązane zawodowo z architekturą. Przypuszczano także, że osoby o niższym kapitale kulturowym będą charakteryzować się wyższą akceptacją pastelozy.
EKSPERYMENT 1 | W badaniu wzięły udział dwie grupy uczestników: eksperci (architekci, architekci krajobrazu, urbaniści, N = 252) oraz laicy (N = 320). Uczestnicy i uczestniczki badania byli proszeni o wyobrażenie sobie, że mieszkają w budynku przedstawionym na zdjęciu lub w jego pobliżu – blok z tradycyjną, szarą elewacją – oraz ocenienie atrakcyjności budynku oraz chęci zamieszkania w nim.
Następnie osoby badane były informowane, że elewacja ulegnie zmianie, a ich zadaniem będzie ocena tej zmiany. Wszyscy uczestnicy i uczestniczki zapoznawali się z trzema zmianami prezentowanymi w losowej kolejności zmianami na (1) pastelozę, (2) elewację o średnim poziomie pastelozy oraz (3) antypastelozę.
(1) Pasteloza
(2) Średni poziom pastelozy
(3) Antypasteloza
Po każdej zmianie elewacji proszono osoby badane o wyrażenie chęci zamieszkania w danym budynku, ocenę stopnia atrakcyjności oraz akceptacji zmienionej elewacji. W drugiej części badania uczestnicy wypełniali kwestionariusz kapitału kulturowego.
Atrakcyjność elewacji budynku – mierzono pytaniem W jakim stopniu podoba się Panu/Pani ta elewacja?
Chęć zamieszkania w budynku – oceniano poprzez pytanie W jakim stopniu chciał(a)by Pan/Pani mieszkać w budynku z taką elewacją?
Akceptacja zmiany elewacji budynku – akceptację zmian elewacji z szarej na jedną z trzech kolorowych elewacji mierzono za pomocą 10 twierdzeń Skali akceptacji zmian w miejscu autorstwa Strzałkowskiego (2019), np. To miejsce straciło swój charakter.
Kapitał kulturowy – był oceniany w kilku obszarach. Zmaterializowany kapitał kulturowy był oceniany liczba posiadanych dóbr kultury tj. książki, obrazy, płyty CD i winylowe. Instytucjonalny mierzono poziomem wykształcenia uczestników i ich rodziców. Ucieleśniony kapitał kulturowy mierzono za pomocą kwestionariusza zainteresowań kulturalnych autorstwa Lewickiej (2013).
WYNIKI | Atrakcyjność elewacji i chęć zamieszkania w budynku. Zgodnie z założeniami najmniej lubianą elewacją była elewacja szara, następnie pasteloza, a potem elewacja o średnim poziomie pastelozy. Najbardziej lubiana okazała się elewacja z antypastelozą. Podobny wzorzec wyników uzyskano dla chęci zamieszkania w budynku: osoby badane najmniej chętnie zamieszkałyby w bloku z elewacją szarą, a następnie w budynku z pastelozą. Nie odnotowano różnic między średnim poziomem pastelozy a antypastelozą w deklarowanej chęci zamieszkania. Eksperci nie różnili się od laików w ocenie elewacji szarej, jednak wszystkie wersje kolorystyczne oceniali mniej pozytywnie i byli mniej skłonni zamieszkać w tych budynkach niż osoby bez wykształcenia architektonicznego.
Akceptacja zmiany elewacji budynku. Również zgodnie z przewidywaniami zmiana z elewacji szarej na pastelozę była akceptowana w mniejszym stopniu niż zmiana na antypastelozę oraz na średni poziom pastelozy. Ponadto eksperci byli ogólnie mniej skłonni akceptować jakiekolwiek zmiany w elewacji budynku niż laicy.
Kapitał kulturowy. Niski kapitał kulturowy, czyli tzw. popularne gusta, okazał się pozytywnie związany z akceptacją kolorowych elewacji. Rola wysokiego kapitału kulturowego była mniej wyraźna i zależała od profilu kulturowego uczestników.
EKSPERYMENT 2 | W badaniu wzięło udział 171 osób eksperckich oraz 336 laików.
Aby wyeliminować potencjalne różnice wynikające z cech zdjęć (tj. obecność roślinności, nasłonecznienie czy zróżnicowanie nasycenia kolorów), w badaniu 2 wykorzystano fotografie tego samego budynku, na które komputerowo naniesiono różne wersje elewacji. Następnie zastosowano tę samą procedurę oraz te same miary co w badaniu 1.
(1) Szara elewacja
(2) Pasteloza
(3) Średni poziom pastelozy
(4) Antipasteloza
WYNIKI | Atrakcyjność elewacji i chęć zamieszkania w budynku. Tak jak w badaniu 1 i zgodnie z założeniami, najmniej atrakcyjną oraz najmniej chętnie wybieraną do zamieszkania była elewacja szara. Osoby badane niechętnie wybierały oraz mniej lubiły budynek z pastelową elewacją.
Eksperci, w porównaniu z laikami, jako mniej atrakcyjne ocieniali elewację szarą, pastelozę i średnią pastelozę. Obie grupy nie różniły się natomiast w ocenie antypastelozy, która była lubiana w podobnym stopniu. Co więcej, eksperci i laicy nie różnili się pod względem deklarowanej chęci zamieszkania w budynku z elewacją szarą ani z antypastelozą. Różnice między grupami były natomiast istotne w przypadku pastelozy oraz średniej pastelozy: eksperci byli znacznie mniej skłonni zamieszkać w budynkach z tymi elewacjami niż laicy.
Akceptacja zmiany elewacji budynku. Analogicznie do badania 1, zmiana szarej elewacji na pastelozę była akceptowana w najmniejszym stopniu. Zdecydowanie wyżej oceniano zmiany z elewacji szarej na antypastelozę oraz na średni poziom pastelozy. Eksperci nie różnili się od laików w akceptacji zmiany na antypastelozę, jednak byli mniej skłonni akceptować zarówno pastelozę, jak i średni poziom pastelozy.
Kapitał kulturowy. Popularne gusta pozytywnie przewidywały zarówno ocenę atrakcyjności elewacji, jak i chęć zamieszkania w budynku z pastelozą, średnią pastelozą oraz antypastelozą. Odnotowano również dodatni związek między popularnymi gustami a akceptacją zmiany elewacji szarej na pastelozę oraz na średnią pastelozę. Ogólnie, bardziej konsekwentne związki między sądami estetycznymi a kapitałem kulturowym obserwowano dla niskiego niż dla wysokiego kapitału kulturowego.
PODSUMOWANIE | Przedstawione dwa badania eksperymentalne wskazują, że ludzie zdecydowanie preferują kolorowe elewacje zamiast tradycyjnej szarości. Nie oznacza to jednak bezwarunkowej akceptacji dla wszystkich kolorowych form elewacji bloków. Najbardziej pozytywnie oceniane były rozwiązania określane jako antypasteloza. Z kolei intensywna pasteloza była oceniana mniej korzystnie, choć wciąż lepiej niż całkowicie szare elewacje. Eksperci byli bardziej krytyczni wobec większości kolorowych elewacji niż laicy, choć w obu grupach podobnie oceniano najbardziej stonowane warianty kolorystyczne. Jednocześnie preferencje estetyczne okazały się powiązane z kapitałem kulturowym – osoby o bardziej popularnych gustach częściej akceptowały pastelowe elewacje i chętniej deklarowały, że mogłyby mieszkać w takich budynkach.
Autorzy sugerują, że najbardziej obiecującym rozwiązaniem w kolorystyce elewacji wydaje się kompromis między gustem mieszkańców a podejściem profesjonalistów – czyli stosowanie koloru w sposób umiarkowany i przemyślany.
Views: 49