News
~ 1 075 słowa | ~ 7 223 znaki | Czas czytania: 5 minut
Lęk przywiązaniowy jako motor dążeń statusowych: między relacyjną niepewnością a rywalizacją z osobami tej samej płci
Dążenie do wysokiego statusu należy do podstawowych motywów społecznych człowieka. Jedni budują swoją pozycję poprzez kompetencje i uznanie innych, inni inwestują w widoczne symbole sukcesu. Coraz częściej pojawia się jednak pytanie, czy za tymi różnicami stoją wyłącznie czynniki społeczne
i ekonomiczne, czy może także głębsze mechanizmy psychologiczne związane z funkcjonowaniem w relacjach? Na to pytanie odpowiadają najnowsze badania prof. Agaty Gąsiorowskiej (SWPS Wrocław, Członkini zwyczajna PSPS), dr. Michała Folwarcznego (University of Galway) oraz prof. Tobiasa Otterbringa (University of Agder, KTH Royal Institute of Technology).
Agata Gąsiorowska
Michał Folwarczny
Tobias Otterbring
WPROWADZENIE | Osoby o lękowym stylu przywiązania żyją w stanie podwyższonej czujności relacyjnej. Obawiają się odrzucenia, potrzebują potwierdzeń bliskości, a brak jasnych sygnałów ze strony innych łatwo interpretują jako zagrożenie. Relacje zamiast być źródłem bezpieczeństwa stają się dla nich źródłem napięcia.
Z kolei osoby o unikającym stylu przywiązania ograniczają potrzeby bliskości, podkreślają autonomię i utrzymują dystans emocjonalny. Na tym tle, prof. Agata Gąsiorowska, dr Michał Folwarczny i prof. Tobias Otterbring stawiają kluczową tezę: dla osób lękowo przywiązanych status może pełnić funkcję kompensacyjną.
Jeśli nie można uzyskać poczucia bezpieczeństwa w relacjach, można spróbować zdobyć je poprzez pozycję społeczną, uznanie i przewagę nad innymi. Rywalizacja z osobami tej samej płci (czyli rywalizacja wewnątrzpłciowa) staje się sposobem na zdobycie przewagi i wzmocnienie własnej pozycji, łącząc potrzebę bezpieczeństwa emocjonalnego z dążeniem do posiadania dóbr i atrybutów wysokiego statusu.
Ponadto w dążeniu do statusu można kierować się strategią prestiżu lub dominacji. Prestiż wiąże się
z demonstrowaniem cenionych kompetencji, ekspertyzy i prospołecznych zachowań, wymagających długoterminowej inwestycji i stabilnych relacji społecznych. Dominacja natomiast opiera się na demonstrowaniu kontroli, władzy lub przewagi, często poprzez siłę, asertywność lub agresję. Zgodnie z argumentacją autorów dominacja stanowi strategię szczególnie atrakcyjną dla osób o lękowym stylu przywiązania ze względu na jej szybkość i relatywną dostępność.
HIPOTEZY | Badacze zakładali, że lęk przywiązaniowy (ale nie unikowość) będzie dodatnio związany z dążeniem do statusu. Przewidywano również, że kluczowym mechanizmem tej zależności będzie rywalizacja wewnątrzpłciowa (czyli konkurowanie z osobami tej samej płci). Oczekiwano także, że efekt będzie szczególnie widoczny dla strategii uzyskiwania statusu przez dominację, a nie prestiżu oraz będzie on niezależny od płci uczestników.
PRE-TEST i BADANIA 1-3 | Analizy korelacyjne
PRE-TEST | Wstępne potwierdzenie relacji pomiędzy stylem przywiązania a dążeniem do statusu uzyskano już w badaniu pilotażowym przeprowadzonym w Polsce (N = 472). W badaniu tym wykazano, że lęk przywiązaniowy wiąże się z wyższym ogólnym poziomem dążenia do statusu, podczas gdy zależność dla stylu unikowego była ujemna.
Wynik ten został następnie poddany bardziej rygorystycznym testom w kolejnych badaniach.
BADANIE 1 | W badaniu 1, przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii (N = 551) i Republice Południowej Afryki
(N = 553), sprawdzano, czy rywalizacja między osobami tej samej płci pośredniczy w związku między stylem przywiązania a dążeniem do statusu przez dominację lub prestiż.
Analizy wykazały, że lęk przywiązaniowy w sposób istotny przewidywał dążenie do statusu poprzez dominację, natomiast nie wiązał się z dążeniem do prestiżu. Rywalizacja wewnątrzpłciowa pośredniczyła w relacji pomiędzy lękiem przywiązaniowym a dążeniem do statusu poprzez dominację (Rysunek 1).
Rysunek 1. Rywalizacja wewnątrzpłciowa jako zmienna pośrednicząca w relacji między stylami przywiązania a strategiami dążenia do statusu.
Co szczególnie istotne, że osoby o wyższym poziomie lęku przywiązaniowego częściej postrzegały innych jako rywali i w konsekwencji częściej angażowały się w strategie dominacyjne.
Analogicznych zależności nie zaobserwowano dla stylu unikowego. Warto podkreślić, że wzorzec ten był zbliżony w obu badanych krajach, mimo istotnych różnic społeczno-ekonomicznych między nimi.
BADANIE 2 | Badanie 2 przeprowadzono w Wielkiej Brytanii (N = 615), a jego celem było sprawdzenie,
czy obserwowany efekt można wyjaśnić innymi zmiennymi, takimi jak materializm, rywalizacja między płciami czy status społeczno-ekonomiczny.
Wyniki pokazały, że choć lęk przywiązaniowy wiąże się z wyższym materializmem, to jednak tylko rywalizacja wewnątrzpłciowa – a nie rywalizacja między płciami – istotnie pośredniczy w związku między lękiem a dążeniem do statusu. Co więcej, efekt ten utrzymywał się nawet po uwzględnieniu materializmu oraz obiektywnego, jak
i subiektywnego statusu społeczno-ekonomicznego, co wskazuje na jego względną niezależność od tych czynników.
BADANIE 3 | W badaniu 3, zrealizowanym w Kanadzie (N = 747), autorzy sprawdzili, czy kluczową rolę odgrywa ogólna skłonność do rywalizacji, czy raczej jej specyficzna forma związana z osobami tej samej płci.
Wyniki jednoznacznie wskazały, że choć osoby o wyższym lęku przywiązaniowym wykazują wyższe wskaźniki ogólnej skłonności do rywalizacji, to jednak to właśnie rywalizacja wewnątrzpłciowa stanowi najsilniejszy
i najbardziej specyficzny mechanizm wyjaśniający ich dążenie do statusu. Efekt ten utrzymywał się niezależnie od tego, czy uczestnicy odnosili się do relacji romantycznych, czy do innych bliskich relacji, co sugeruje jego ogólny charakter interpersonalny.
BADANIA 4-5 | Choć wyniki badań korelacyjnych były spójne, kluczowe znaczenie miały kolejne dwa badania eksperymentalne, które pozwoliły na wnioskowanie przyczynowe.
BADANIE 4 | W badaniu 4, przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych (N = 382), osoby badane najpierw proszono o ocenę statusu różnych marek samochodów, a następnie manipulowano ich stanem przywiązania poprzez przypominanie doświadczeń relacyjnych charakterystycznych dla lęku lub unikowości.
Okazało się, że osoby, u których wzbudzono lęk przywiązaniowy, wykazywały większe pożądanie samochodów, ale wyłącznie tych, które postrzegały jako wysokostatusowe. Efekt ten był dodatkowo powiązany z poziomem rywalizacji wewnątrzpłciowej, która wzrastała w warunku lęku przywiązaniowego i pośredniczyła w zwiększonym pożądaniu samochodów o wysokim statusie.
BADANIE 5 | Jeszcze bardziej przekonujących dowodów dostarczyło badanie 5, przeprowadzone na dużej próbie 1358 osób z USA i Wielkiej Brytanii. W eksperymencie tym manipulowano zarówno lękiem przywiązaniowym, jak i poziomem rywalizacji wewnątrzpłciowej.
Wyniki pokazały, że wzbudzony eksperymentalnie lęk przywiązaniowy zwiększa dążenie do statusu, ale wyłącznie w odniesieniu do dóbr wysokostatusowych. Co więcej, efekt ten ulegał wzmocnieniu w warunku zwiększonej rywalizacji i osłabieniu w warunku jej redukcji, co dostarcza silnego wsparcia dla proponowanego mechanizmu (Rysunek 2). Wzorzec ten był obserwowany zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Rysunek 2. Dążenie do statusu w zależności od warunku manipulacji stylem przywiązania i rywalizacji wewnątrzgrupowej.
PODSUMOWANIE | Seria sześciu badań przeprowadzonych w pięciu krajach pokazuje spójny mechanizm psychologiczny, w którym lęk przywiązaniowy sprzyja nasilonym dążeniom do statusu, ponieważ zwiększa wrażliwość na potencjalnych rywali tej samej płci. Rywalizacja ta z kolei uruchamia strategie zdobywania statusu, szczególnie te oparte na dominacji i szybkim sygnalizowaniu pozycji społecznej. W tym ujęciu status przestaje być wyłącznie kategorią społeczną czy ekonomiczną, a zaczyna pełnić funkcję regulacyjną wobec fundamentalnych potrzeb relacyjnych.
Badania te wnoszą istotny wkład do psychologii społecznej, integrując teorię przywiązania z badaniami nad statusem i zachowaniami konsumpcyjnymi. Pokazują, że dążenie do statusu może być zakorzenione w mechanizmach regulujących poczucie bezpieczeństwa w relacjach interpersonalnych, a rywalizacja społeczna może okazywać się wrażliwa na subtelne sygnały zagrożenia w sferze relacji międzyludzkich. Jednocześnie autorzy zwracają uwagę na ograniczenia swoich badań, takie jak wykorzystanie prób internetowych oraz koncentracja na osobach heteroseksualnych, co utrudnia możliwość generalizacji wyników na inne populacje. Ostatecznie, proponowany model skłania do zmiany perspektywy: zamiast traktować dążenie do statusu wyłącznie jako przejaw ambicji czy orientacji materialistycznej, warto widzieć je również jako odpowiedź na bardziej podstawowe pytanie – o własną wartość i bezpieczeństwo w relacjach z innymi.
Zdjęcie deagreez z Adobe Stock
Views: 13