News
~ 664 słowa | ~ 5 286 znaków | Czas czytania: 3.5 minuty
Wyjątkowi nie-wierzący: Kolektywny narcyzm wśród agnostyków i ateistów
Kolektywny narcyzm charakteryzuje się silnym i bezkrytycznym przywiązaniem do swojej grupy, która ma status grupy społecznej, oraz dużą potrzebą uznania dla tej grupy. Możemy identyfikować się z wieloma grupami społecznymi, związanymi na przykład z miejscem zamieszkania, wykonywanym zawodem czy religią. Jednak bycie osobą „niewierzącą” nie oznacza jedynie braku identyfikacji religijnej, lecz także posiadanie identyfikacji z grupą agnostyków lub ateistów. Wiceprezeska PSPS, prof. Magdalena Żemojtel-Piotrowska (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) wraz z międzynarodowym zespołem badawczym przeanalizowała kolektywny narcyzm wśród agnostyków i ateistów w 77 krajach.
WPROWADZENIE | Wiele badań skupia się na religijności – jej różnych obszarach, różnicach związanych z wyznaniem oraz ich znaczeniu dla osób wierzących. Osoby niewierzące często klasyfikowane są jako osoby „bez wiary”, a co za tym idzie, pozbawione komponentów identyfikacji związanej z szeroko rozumianą strefą duchowości i wartości życiowych. Tymczasem identyfikowanie się jako członek lub członkini grupy agnostyków czy ateistów może również być źródłem poczucia przynależności, znaczenia i więzi, tak jak w przypadku każdej innej grupy społecznej. Brak uznania tej grupy przez członków szerszej społeczności żyjącej w danym kraju, może natomiast przyczyniać się do wzmocnienia kolektywnego narcyzmu wśród osób identyfikujących się jako agnostycy i ateiści. W swoim badania prof. Magdalena Żemojtel-Piotrowska skupiła się na dwóch komponentach kolektywnego narcyzmu – sprawczości wskazującej na wyjątkową skuteczność grupy, oraz wspólnotowości podkreślającej jej wyjątkową moralność.
HIPOTEZY | Oczekiwano, że poziom kolektywnego narcyzmu będzie niższy wśród agnostyków i ateistów z krajów świeckich w porównaniu z krajami religijnymi, ponieważ osoby niewierzące są tam bardziej akceptowane. Ponadto zakładano, że poczucie wyjątkowej skuteczności (sprawczość) będzie ważniejsze dla ateistów niż dla agnostyków. Natomiast poczucie wyjątkowej moralności (wspólnotowość) będzie ważniejsze dla agnostyków niż dla ateistów.
METODA | Grupa badawcza obejmowała 3 570 osób, które nie wskazały żadnej przynależności religijnej,
w tym 1 227, którzy określili się jako agnostycy i 2 343 ateistów. Osoby badane zostały pogrupowane w zależności od dominujących religii w danym kraju – buddyzm, hinduizm, islam, judaizm oraz chrześcijaństwo (z podziałem na katolicyzm, prawosławie i protestantyzm). Badanie przeprowadzono w 77 krajach, z których jako kraje świeckie (z grupą osób niewierzących jako najliczniejszą w populacji) wyróżniono: Czechy, Chiny, Estonię, Koreę Północną i Południową, Szwajcarię oraz Wietnam.
Identyfikacja społeczna – z listy dostępnych klasyfikacji wyznaniowych, osoby badane wskazywały swoją identyfikację jako ateista lub agnostyk.
Sprawczość – sprawczy aspekt kolektywnego narcyzmu mierzono za pomocą 8 twierdzeń Skali Narcyzmu Kolektywnego Golec de Zavala i in. (2009), np. Niewielu ludzi wydaje się w pełni rozumieć znaczenie agnostyków/ateistów.
Wspólnotowość – wspólnotowy aspekt kolektywnego narcyzmu oceniano przy użyciu 7 twierdzeń Skali Kolektywnego Narcyzmu Wspólnotowego Żemojtel-Piotrowskiej i współautorów (2021),
np. Agnostycy/ateiści zawsze walczą o prawa ubogich i uciskanych.
WYNIKI | Agnostycy i ateiści z krajów świeckich deklarowali niższy poziom narcyzmu kolektywnego (zwłaszcza sprawczego) w porównaniu ze osobami niewierzącymi z krajów religijnych. Ponadto u obu grup wyższe wyniki uzyskano w zakresie wspólnotowego niż sprawczego narcyzmu kolektywnego. Bycie agnostykiem lub ateistą przejawiało się zarówno w formie narcyzmu kolektywnego sprawczego, jak i wspólnotowego, na co wskazywało odtworzenie się modeli pomiarowych obu skal w każdej analizowanej grupie wyznaniowej.
Wykres 1. Sprawczy i wspólnotowy narcyzm kolektywny wśród agnostyków w krajach o różnym dziedzictwie religijnym.
Wykres 2. | Sprawczy i wspólnotowy narcyzm kolektywny wśród ateistów w krajach o różnym dziedzictwie religijnym.
Sprawczość. Jedynie w krajach katolickich zaobserwowano większy poziom sprawczego kolektywnego narcyzmu (poczucia wyjątkowej skuteczności i sprawczości), wśród ateistów w porównaniu do agnostyków. Na próbie ogólnej nie potwierdzono tej zależności.
Wspólnotowość. Agnostycy wykazywali się wyższym niż ateiści poziomem wspólnotowego kolektywnego narcyzmu, czyli poczucia wyjątkowej moralności i pomocności grupy własnej, także jedynie w krajach katolickich. Podobnie jak w przypadku sprawczości, w próbie ogólnej nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic.
PODSUMOWANIE | Przedstawione międzykulturowe badanie wskazało, że agnostycy i ateiści, podobnie jak osoby wierzące, mogą wykazywać narcystyczne przywiązanie do grupy własnej, zarówno w formie narcyzmu kolektywnego sprawczego, jak i wspólnotowego. Zgodnie z przewidywaniami, w krajach świeckich narcyzm kolektywny osób niewierzących był niższy niż w krajach, gdzie osoby niewierzące stanowiły mniejszość, niezależnie od tradycji wyznaniowej tych krajów. Ten wynik jest zgodny z hipotezą wskazującą na brak uznania grupy własnej przez dominującą większość jako podstawy do formowania się defensywnej narcystycznej identyfikacji z grupą własną.
Zdjęcie Worawut z Adobe Stock
Views: 25