News
~ 867 słów | ~ 6 723 znaki | Czas czytania: 4 minuty
Moralność na Zoomie: eksperyment Ascha w warunkach online
Kilka osób podczas spotkania zgodnie twierdzi, że dane zachowanie jest moralnie dopuszczalne. Ty masz odmienne zdanie, ale czy odważysz się je wyrazić? A czy miałoby dla Ciebie znaczenie, gdyby rozmowa odbywała się online zamiast twarzą w twarz? Dr hab. Mariola Paruzel-Czachura (członkini Komisji Rewizyjnej PSPS; Uniwersytet Śląski), Dominika Wojciechowska (Manchester Metropolitan University) i dr Dries Bostyn (Ghent University) przeprowadzili badanie nad konformizmem moralnym w paradygmacie Ascha, ale w dotychczas niebadanym kontekście wideokonferencji.
Mariola Paruzel-Czachura
Dominika Wojciechowska
Dries Bostyn
WPROWADZENIE | Do kanonu badań, które na trwałe zapisały się w historii psychologii, należy eksperyment Solomona Ascha dotyczący oceny długości linii. Zadanie osób badanych było pozornie bardzo proste: miały wskazać, która z kilku linii ma taką samą długość jak linia wzorcowa. Mimo że prawidłowa odpowiedź była oczywista, wiele osób zmieniało swoje zdanie, gdy wcześniej słyszało zgodne, lecz błędne odpowiedzi pozostałych uczestniczek i uczestników badania. Wyniki tego eksperymentu dostarczyły dowodów na występowanie konformizmu, czyli skłonności do zmiany własnych opinii lub zachowań pod wpływem postrzeganych norm społecznych. Można przypuszczać, że osoby uczestniczące w badaniu Ascha zaczynały wątpić we własną ocenę sytuacji, gdy wielokrotnie słyszały odpowiedzi odmienne od własnej. Późniejsze badania pokazały ponadto, że konformizm nie ogranicza się wyłącznie do prostych zadań percepcyjnych. Wpływ opinii innych można zaobserwować także w przypadku postaw i decyzji moralnych, które często wydają się znacznie bardziej odporne na zmianę.
Dotychczasowe badania podkreślały również znaczenie fizycznej obecności innych osób. Bezpośredni kontakt z ludźmi wyrażającymi swoje stanowisko sprzyjał częstszemu ujawnianiu postaw konformistycznych. Współcześnie coraz więcej naszych interakcji odbywa się jednak online, podczas spotkań zawodowych, zajęć dydaktycznych czy rozmów z bliskimi. Taka forma komunikacji jest szczególna: z jednej strony widzimy i słyszymy rozmówców, z drugiej strony nie są oni fizycznie obecni w naszym otoczeniu. W związku z tym dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, Dominika Wojciechowska i dr Dries Bostyn postanowili sprawdzić, czy efekt konformizmu moralnego można zaobserwować również w środowisku komunikacji online.
HIPOTEZA | Badacze przewidywali, że osoby uczestniczące w wideokonferencji będą częściej dostosowywać swoje odpowiedzi do jednomyślnego stanowiska grupy nieznanych osób niż uczestnicy z grupy kontrolnej.
METODA | W badaniu przeprowadzonym za pośrednictwem platformy Zoom wzięło udział 120 osób. Osoby uczestniczące zostały losowo przydzielone do grupy eksperymentalnej lub kontrolnej. W grupie eksperymentalnej osoba badana uczestniczyła w spotkaniu wraz z badaczem oraz czterema osobami współpracującymi z zespołem badawczym (dwiema kobietami i dwoma mężczyznami), które występowały w roli innych uczestników badania. Zadaniem wszystkich osób obecnych na spotkaniu było udzielenie odpowiedzi „tak” lub „nie” na 12 dylematów moralnych. Osoba badana odpowiadała zawsze jako ostatnia, po wysłuchaniu odpowiedzi pozostałych uczestników i uczestniczek. W warunku kontrolnym osoby badane odpowiadały na te same dylematy moralne, jednak robiły to wyłącznie w obecności badacza.
W przypadku ośmiu dylematów eksperymentalnych osoby współpracujące z badaczem celowo udzielały odpowiedzi przeciwnych do tych, które dominowały we wcześniejszych badaniach. Przykładowo, jeśli większość osób w poprzednich badaniach odpowiadała na dany dylemat „tak”, osoby te odpowiadały „nie”. Pozostałe cztery dylematy pełniły funkcję pytań wypełniających. W ich przypadku odpowiedzi były bardziej zróżnicowane, co miało zwiększyć wiarygodność sytuacji badawczej.
Przykładowy dylemat eksperymentalny (Greene i in., 2008): Jesteś lekarzem. Masz pięciu pacjentów, z których każdy wkrótce umrze z powodu niewydolności jednego z narządów. Masz także innego pacjenta, który jest zdrowy. Jedynym sposobem na uratowanie życia pierwszych pięciu pacjentów jest przeszczepienie im pięciu narządów pobranych od tego zdrowego młodego mężczyzny (wbrew jego woli). Jeśli to zrobisz, młody mężczyzna umrze, ale pozostałych pięciu pacjentów przeżyje. Czy byłoby właściwe, abyś przeprowadził ten przeszczep w celu uratowania życia pięciu swoich pacjentów? – wszystkie osoby współpracujące z badaczem udzielały odpowiedzi „tak”.
Przykładowy dylemat wypełniający (Greene i in., 2008): Jesteś młodym architektem i wraz ze swoim szefem odwiedzasz jeden z placów budowy. Twój szef jest okropnym człowiekiem, który uprzykrza życie wszystkim wokół, w tym również Tobie. Przychodzi Ci do głowy pomysł, że gdybyś zepchnął go z budynku, który właśnie oglądacie, poniósłby śmierć, a wszyscy uznaliby to za nieszczęśliwy wypadek. Czy byłoby właściwe zepchnąć swojego szefa z budynku, aby pozbyć się go ze swojego życia? – połowa osób współpracujących z badaczem udzielały odpowiedzi „tak”, a połowa odpowiadała „nie”.
WYNIKI | W analizach sprawdzano, czy odpowiedzi udzielane przez osoby badane różniły się między grupą eksperymentalną i kontrolną w przypadku dylematów eksperymentalnych oraz dylematów wypełniających. Nie zaobserwowano istotnych różnic w odpowiedziach na dylematy wypełniające, natomiast wystąpiły one w przypadku dylematów eksperymentalnych. Badacze zaobserwowali statystycznie istotny efekt konformizmu w połowie analizowanych dylematów eksperymentalnych (w 4 z 8). W przypadku pozostałych czterech dylematów różnice nie osiągnęły istotności statystycznej, jednak również układały się w przewidywanym kierunku.
Dodatkowo analiza wszystkich dylematów łącznie potwierdziła występowanie efektu konformizmu. Osoby badane częściej udzielały odpowiedzi niezgodnych z tymi, które dominowały we wcześniejszych badaniach, a zgodnych ze stanowiskiem prezentowanym przez grupę.
PODSUMOWANIE | Czy podczas spotkań online potrafimy pozostać wierni własnym przekonaniom moralnym? Wyniki pierwszego badania wykorzystującego klasyczny paradygmat Ascha w warunkach wideokonferencji pokazują, że nie zawsze. Efekt konformizmu moralnego pojawił się w połowie analizowanych dylematów, a także w analizie obejmującej wszystkie zadania łącznie. Oznacza to, że nawet w środowisku online opinie innych osób mogą wpływać na nasze sądy dotyczące tego, co jest moralnie słuszne, a co nie. Dla części osób przeciwstawienie się jednomyślnej grupie okazało się trudne, nawet gdy jej stanowisko było sprzeczne z odpowiedziami najczęściej udzielanymi przez uczestników wcześniejszych badań. Wyniki te pokazują, że presja społeczna nie zanika wraz z przeniesieniem interakcji do świata online, który stanowi coraz ważniejszą przestrzeń naszych codziennych interakcji.
Zdjęcie deagreez z Adobe Stock
Views: 12