News
~ 795 słów | ~ 5 482 znaki | Czas czytania: 4 minuty
Mała ojczyzna, większa otwartość: Znaczenie identyfikacji lokalnej dla postaw wobec migrantów
W debacie publicznej i badaniach naukowych migracja najczęściej analizowana jest przez pryzmat tożsamości narodowej. Znacznie rzadziej zastanawiamy się jednak nad rolą identyfikacji z „małą ojczyzną”. Czy przywiązanie do miejsca, w którym żyjemy, może wpływać na nasz stosunek do migracji w tym miejscu? Między innymi na to pytanie odpowiedzi poszukiwały dr Sabina Toruńczyk-Ruiz (członkini Zarządu PSPS; Uniwersytet Warszawski), dr Zuzanna Brunarska (Uniwersytet Warszawski) oraz dr Aneta Piekut (University of Sheffield) w międzynarodowym badaniu przeprowadzonym na reprezentatywnych próbach mieszkańców sześciu krajów europejskich.
Sabina Toruńczyk-Ruiz
Zuzanna Brunarska
Aneta Piekut
WPROWADZENIE | Gdy patrzymy na migrację z perspektywy kraju, możemy wyróżnić dwa jej podstawowe typy: migrację zewnętrzną (międzynarodową), gdy przyjeżdżają osoby z innych państw, oraz migrację wewnętrzną, gdy ludzie zmieniają miejsce zamieszkania w obrębie jednego kraju. W postawach wobec migrantów kluczowe znaczenie ma to, kto jest postrzegany jako należący do „naszej” grupy, a kto jako „obcy”. Dotychczas badania koncentrowały się głównie na tożsamości narodowej. W tym ujęciu migranci z innych krajów są wyraźnie „obcy”, natomiast migranci wewnętrzni, jako współobywatele tego samego kraju, mogą być postrzegani jako część „nas”. Jednak gdy uwzględnimy tożsamość lokalną, czyli identyfikację z miejscowością zamieszkania, to zarówno migranci międzynarodowi, jak i przyjezdni z innych części kraju mogą być widziani jako „obcy”.
Wiele badań wskazuje, że silna identyfikacja narodowa wiąże się z bardziej negatywnymi postawami wobec migrantów z zagranicy. Tymczasem o roli tożsamości lokalnej oraz o tym, jak oba poziomy identyfikacji kształtują postawy wobec migracji wewnętrznej, wiadomo znacznie mniej. Przeprowadzone przez dr Sabinę Toruńczyk Ruiz, dr Zuzannę Brunarską i dr Anetę Piekut badanie miało wypełniać tę lukę badawczą.
HIPOTEZY | Badaczki przewidywały, że silna identyfikacja narodowa będzie wiązać się z bardziej negatywnymi postawami wobec migrantów międzynarodowych, a jednocześnie z bardziej pozytywnym stosunkiem do migrantów wewnętrznych.
Ze względu na niejednoznaczne wyniki wcześniejszych badań zakładano natomiast, że związek identyfikacji lokalnej z postawami wobec obu grup migrantów może mieć dwojaki charakter — zarówno pozytywny, jak i negatywny. Ponieważ badane osoby funkcjonują równocześnie na dwóch poziomach identyfikacji, narodowym i lokalnym, istotne znaczenie mogła mieć także interakcja między nimi. W zależności od tego, czy tożsamość lokalna działałaby w sposób bardziej wykluczający czy bardziej inkluzywny, mogłaby ona wzmacniać albo osłabiać wpływ identyfikacji narodowej na postawy wobec migrantów.
METODA | Analizy przeprowadzono na reprezentatywnych próbach narodowych z sześciu krajów Europy Środkowej: Austrii, Czech, Niemiec, Węgier, Polski i Słowacji. Łącznie w badaniu uwzględniono dane 10 765 osób pochodzące z projektu Central European Social Survey (2021–2022).
Postawy wobec migrantów międzynarodowych i wewnętrznych – mierzono za pomocą 2 pytań dla każdej z grup, gdzie wyższe wyniki wskazywały na bardziej pozytywne postawy wobec migrantów, np. Czy Pani/Pana zdaniem, to, że ludzie z innych miejscowości przeprowadzają się do Pani/Pana miejscowości, jest korzystne czy też niekorzystne dla sytuacji ekonomicznej Pani/Pana miejscowości?
Identyfikacja lokalna – oceniana była za pomocą 4 twierdzeń autorstwa Hernándeza i in. (2007),
np. Ta miejscowość jest częścią mojej tożsamości.
Identyfikacja narodowa – oceniana była za pomocą 6 twierdzeń autorstwa Camerona i in. (2004), np. Mam wiele wspólnego z innymi [obywatelami kraju badania].
WYNIKI | Analiza postaw wobec migrantów wskazała na ogólnie pozytywne nastawienie osób badanych zarówno wobec migrantów międzynarodowych, jak i wewnętrznych. Jednocześnie postawy wobec migrantów wewnętrznych były bardziej pozytywne niż wobec migrantów z innych krajów (zob. Rysunek 1). W porównaniach międzynarodowych Polacy charakteryzowali się najbardziej przychylnymi postawami wobec obu grup migrantów. Analiza poziomu identyfikacji wykazała natomiast, że zarówno identyfikacja narodowa, jak i lokalna kształtowały się powyżej punktu środkowego skali. Ponadto identyfikacja lokalna była silniejsza niż identyfikacja narodowa.
Rysunek 1. Postawy wobec migrantów międzynarodowych i wewnętrznych w analizowanych krajach.
Zgodnie z przewidywaniami, silniejsza identyfikacja narodowa była związana z bardziej negatywnymi postawami wobec migrantów międzynarodowych. Zależność ta była szczególnie widoczna w Niemczech i na Węgrzech. Odmienny wzorzec zaobserwowano natomiast w Czechach, gdzie silniejsza identyfikacja narodowa wiązała się z bardziej pozytywnymi postawami wobec migrantów międzynarodowych. W pozostałych krajach relacja ta nie była istotna statystycznie.
Wbrew hipotezom identyfikacja narodowa nie wykazywała istotnego związku z postawami wobec migrantów wewnętrznych. Z kolei identyfikacja lokalna była związana z bardziej pozytywnymi postawami zarówno wobec migrantów międzynarodowych, jak i wewnętrznych. Zależność ta występowała zarówno w analizie obejmującej wszystkie badane kraje, jak i w analizach prowadzonych oddzielnie dla poszczególnych państw.
Identyfikacja lokalna moderowała zależność między identyfikacją narodową a postawami wobec migracji. W analizach prowadzonych oddzielnie dla poszczególnych krajów efekt ten był jednak istotny statystycznie tylko w Niemczech (zob. Rysunek 2). Wyniki wskazują, że wśród osób silnie identyfikujących się ze swoją miejscowością, związek między identyfikacją narodową a postawami wobec migrantów – zarówno międzynarodowych, jak i wewnętrznych – był bardziej pozytywny.
Rysunek 2. Efekt interakcji identyfikacji narodowej i lokalnej na postawy wobec migrantów międzynarodowych i wewnętrznych w analizowanych krajach.
PODSUMOWANIE | Wyniki badania pokazują, że w kształtowaniu postaw wobec migrantów istotną rolę odgrywa nie tylko identyfikacja narodowa, lecz także identyfikacja lokalna. Podczas gdy silniejsza identyfikacja narodowa wiązała się z mniej przychylnym stosunkiem do migrantów międzynarodowych, identyfikacja z lokalną społecznością konsekwentnie sprzyjała bardziej pozytywnym postawom zarówno wobec migrantów międzynarodowych, jak i wewnętrznych.
Wyniki te sugerują, że identyfikacja z „małą ojczyzną” może stanowić ważny zasób sprzyjający otwartości i pozytywnym relacjom międzygrupowym. Ponadto może ona osłabiać znaczenie bardziej wykluczających form identyfikacji narodowej w kształtowaniu postaw wobec migracji.
Zdjęcie Vaceslav Romanov z Adobe Stock
Views: 14