News
~ 900 słów | ~ 6 857 znaków | Czas czytania: 4 minuty
Zyski, straty i ryzyko: jak eksperci podejmują decyzje dla siebie i innych
Codziennie podejmujemy decyzje nie tylko we własnym imieniu, lecz także w imieniu innych osób. Czy eksperci, którzy w ramach swojej pracy regularnie podejmują decyzje dotyczące innych, inaczej oceniają ryzyko, gdy decydują za siebie, niż gdy decydują za kogoś innego? Aby odpowiedzieć na to pytanie, dr Lewend Mayiwar (Oslo Metropolitan University) przeprowadził cztery badania eksperymentalne z udziałem profesjonalistów, analizując ich decyzje w sytuacjach związanych z zyskami, stratami i ryzykiem.
Dr Lewend Mayiwar został laureatem Nagrody Salomona Ascha za artykuł stanowiący podstawę niniejszego streszczenia, opublikowany w Social Psychological Bulletin.
WPROWADZENIE | Podejmowanie decyzji w imieniu innych osób jest nieodłącznym elementem wielu ról zawodowych. Doradcy finansowi rekomendują klientom strategie inwestycyjne, menedżerowie podejmują decyzje dotyczące swoich zespołów, a kierownicy organizacji wybierają rozwiązania wpływające na funkcjonowanie podległych im pracowników. Mimo powszechności takich sytuacji nadal nie jest jasne, czy ludzie podejmują decyzje w taki sam sposób, gdy dotyczą one ich samych, jak wówczas, gdy konsekwencje poniosą inni.
Dotychczasowe badania nad różnicami między decyzjami podejmowanymi dla siebie i dla innych przyniosły niejednoznaczne wyniki. Część z nich sugeruje, że podejmowanie decyzji dla innych wiąże się z większą skłonnością do ryzyka, podczas gdy inne wskazują na bardziej ostrożne wybory lub brak istotnych różnic. Rozbieżności te mogą wynikać z rodzaju podejmowanej decyzji, charakteru relacji z odbiorcą decyzji oraz specyfiki kontekstu, w którym dokonywany jest wybór. Zgodnie z teorią perspektywy ludzie przejawiają awersję do strat, czyli tendencję do silniejszego reagowania na potencjalne straty niż na równoważne zyski. W konsekwencji bezpieczne rozwiązania są częściej wybierane, gdy decyzja jest formułowana w kategoriach potencjalnych zysków, natomiast ludzie częściej wybierają opcje ryzykowne, gdy te same konsekwencje przedstawione są w kategoriach możliwych strat.
W czterech badaniach eksperymentalnych przeprowadzonych wśród przedstawicieli różnych grup zawodowych Lewend Mayiwar sprawdził, czy adresat decyzji wpływa na skłonność do ryzyka, uwzględniając jednocześnie wpływ sposobu przedstawiania konsekwencji decyzji jako zysków lub strat. W eksperymentach mierzono również mechanizmy przetwarzania poznawczego, a mianowicie to, czy podejmowanie decyzji w imieniu innych osób (w porównaniu z podejmowaniem decyzji dla siebie) jest w mniejszym stopniu oparte na intuicji, a w większym na analitycznym przetwarzaniu informacji.
HIPOTEZY | Autor przewidywał, że osoby podejmujące decyzje w imieniu innych będą wykazywać odmienne preferencje dotyczące ryzyka niż osoby podejmujące decyzje we własnym imieniu oraz że zależność ta będzie moderowana przez sposób przedstawienia sytuacji jako dotyczącej zysków lub strat. Postawiono również hipotezę, że osoby badane podejmujące decyzje dla innych, w porównaniu z osobami badanymi podejmującymi decyzje dla siebie, będą deklarować mniejsze poleganie na intuicji (tj. kierowanie się przeczuciem i uczuciami) oraz większe wykorzystanie analitycznego przetwarzania informacji.
METODA | Przeprowadzono cztery zarejestrowane wcześniej eksperymenty z udziałem łącznie 1 337 osób badanychw Norwegii. W każdym eksperymencie osoby badane dokonywały wyboru między opcją bezpieczną a opcją ryzykowną, a następnie oceniały, w jakim stopniu polegały na intuicji i analizie podczas podejmowania decyzji oraz jak intensywnie emocjonalnie postrzegały przedstawione scenariusze decyzyjne. Jedna grupa eksperymentalna dokonywała wyboru dla siebie, a druga decydowała za hipotetyczną inną osobę. Scenariusze decyzyjne dopasowano do specyfiki zawodowej badanych grup:
Eksperyment 1: Doradcy finansowi z dużej organizacji związkowej rozwiązywali dylematy finansowe (N = 271).
Twoja nowa klientka chce zaoszczędzić 500 000 koron w ciągu 10 lat, aby dysponować dodatkowymi środkami na emeryturze. Za chwilę zostaną Ci przedstawione dwa różne zestawy opcji. Na podstawie podanych informacji będziesz proszona/proszony o rekomendację jednego funduszu z każdego zestawu.
Fundusz T: Jeśli wybrany zostanie Fundusz T, przewidywany zysk w momencie wypłaty wyniesie 240 000 kr.
Fundusz M: Jeśli wybrany zostanie Fundusz M, istnieje 1/3 prawdopodobieństwa osiągnięcia zysku w wysokości 720 000 kr, ale także 2/3 prawdopodobieństwa braku jakiegokolwiek zysku.
Po ocenie preferencji funduszu T bądź M (decyzja związana z zyskiem) osobom badanym przedstawiano drugi zestaw opcji odnoszący się do strat.
Fundusz K: Jeśli wybrany zostanie Fundusz K, maksymalna strata w momencie wypłaty wyniesie 250 000 kr.
Fundusz S: Jeśli wybrany zostanie Fundusz S, przy tej samej oczekiwanej rocznej stopie zwrotu co w przypadku Funduszu K, istnieje 2/3 prawdopodobieństwa poniesienia straty w wysokości 375 000 kr, ale także 1/3 prawdopodobieństwa braku jakiejkolwiek straty.
Eksperyment 2: Kadra kierownicza pracująca w samorządzie lokalnym mierzyła się ze scenariuszami organizacyjno-zarządczymi (N = 237).
Eksperyment 3: Pracownicy i kadra kierownicza dużego szpitala podejmowała decyzje z zakresu zarządzania ochroną zdrowia (N = 239).
Eksperyment 4: Próba ogólna obejmująca pracowników i liderów z różnych sektorów podejmowała decyzje związane z wysokością wynagrodzeń (N = 590).
WYNIKI | Wbrew hipotezom, we wszystkich czterech eksperymentach nie zaobserwowano istotnego wpływu podejmowania decyzji dla siebie lub dla innych na skłonność do ryzyka. Nie zaobserwowano również interakcji pomiędzy osobą, dla której podejmowano decyzję (ja vs. inna osoba), a sposobem przedstawienia problemu (zysk vs. strata) w przewidywaniu skłonności do ryzyka. Ponadto odnotowano bardzo słabe lub zerowe efekty tej manipulacji w odniesieniu do intuicji, przetwarzania analitycznego i pobudzenia emocjonalnego.
Jednak zgodnie z przewidywaniami teorii perspektywy, we wszystkich eksperymentach osoby badane były bardziej skłonne do podejmowania ryzyka w warunku strat niż w warunku zysków (zob. Rysunek 1).
Rysunek 1. Skłonność do ryzyka w zależności od podmiotu decyzji (ja vs. inna osoba) oraz ramy decyzyjnej (zysk vs. strata) w czterech eksperymentach.
PODSUMOWANIE | Wyniki jednoznacznie wskazały na brak istotnych różnic w gotowości do podejmowania ryzyka w zależności od tego, czy ekspert podejmował decyzję dla siebie, czy dla innej osoby. Stwierdzono również niewielkie lub żadne różnice w przetwarzaniu poznawczym i pobudzeniu emocjonalnym.
Znacznie większe znaczenie miał natomiast sposób przedstawienia problemu. We wszystkich eksperymentach osoby badane były bardziej skłonne do podejmowania ryzyka, gdy sytuację przedstawiono w kategoriach potencjalnych strat, niż gdy opisywano ją w kategoriach potencjalnych zysków. Otrzymane wyniki sugerują, że w kontekstach zawodowych różnice między decyzjami podejmowanymi dla siebie i dla innych są znikome, natomiast wpływ zysków i strat na ocenę ryzyka pozostaje wyjątkowo stabilny.
Zdjęcie ellisia z Adobe Stock
Views: 13